این نوع تعاونی یک شخصیت حقوقی تشکیل شده از گروهی از افراد که عموماً دارای امکاناتی محدود هستند و به لحاظ شکل مسکن، نیازهای مشترکی دارا می باشند که آن را با داشتن سرپناه را در کنار همکاری مشترک خود محقق میدانند. در چنین شراکتی (تعاونی) عضویت مشارکت اعضاء داوطلبانه بوده و در زمینه تاسیس سرمایه مورد نیاز شرکت ،سرمایه اعضا تقریبا یکسان میباشد.
به عبارتی دیگر، تهیه زمین و ساختمان و خانه و آپارتمان های مسکونی و واگذاری آنها بصورت نقد یا اقساط به اعضای خود می باشد.
قدمت فرهنگ تعاون در ایران به هزاران سال قبل برمی گردد و با سبک زندگی ایرانیان آمیخته است. با این حال اولین قوانین تعاونی در سال های1303 و 1304 تصویب شد.در ابتدا دو نوع شرکت تعاونی تولید و مصرف پا به عرصه ظهور گذاشتند . در سال 1314 اولین تعاونیها در جهت واگذاری زمینهای کشاورزی و حمایت از آنها شکل گرفت در جامعه ایران شرکت تعاونی مسکن در سال 1331 از طریق کارکنان شرکت ملی نفت تاسیس و متعاقباً شرکتهای دیگر تعاونی ایجاد شدند.
مسكن جزء نياز لاينفك هر موجودی است و انسان به عنوان اشرف مخلوقات نيازی فراتر از هر موجودی دارد و هر كس برای تحقق اين امر برای هم نوع خويش قدمی بردارد , قطعاً پاداشی بزرگ خواهد داشت در اين راستا در اجرای قانون سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی اخیراً اتحادیه مرکزی نظارت و هماهنگی تعاونیهای رشته مسکن با هدف تقویت نظارت و توانمند سازی مدیریتی تعاونیهای مسکن تشکیل شده است .
تعاونی مسکن گروهی از افراد حقیقی هستند که دور هم جمع می شوند و برای ساخت مسکن، سرمایه گذاری می کنند. این افراد سرمایه های کاملا یکسانی را برای این شراکت در نظر می گیرند و هدف اصلی آنها ساخت ساختمان های مسکونی است. بدین ترتیب یک شخصیتی حقوقی تحت عنوان تعاونی مسکن شکل می گیرد